Jaap Walhout

Beste Mark,

Afgelopen woensdag heb ik het debat in Carré gezien op RTL4. Even over het puntje van de hypotheekrenteaftrek. Je bedient je van bangmakerij. Je verdraait de feiten. En dat heet kiezersbedrog. Ik weet het: het zijn harde woorden. Maar ik blijf bij m’n woorden. Ik zal uitleggen waarom. Eerst eens even naar wat je beweert:

1. We moeten de mensen beschermen. Afschaffing heeft desastreuze gevolgen voor de woningmarkt.
2. Afschaffing is onrechtvaardig.
3. Met het afschaffen van de aftrek pak je de slager en de bakker op de hoek.
4. Jullie refereren vaak naar het Zweedse voorbeeld.
5. Bij de VVD is de hypotheekrenteaftrek veilig.
6. De aftrek is nodig voor het bevorderen van het woningbezit.

Maar kloppen deze beweringen wel? Zullen we ze even nalopen?

Ad. 1) Desastreuze gevolgen? Kijk even naar de cijfers (p.47) van het door jullie zo bewierookte CPB. Het structurele effect op de huizenprijzen is bijna gelijk tussen de VVD en de PvdA. En dat terwijl de huren bij de VVD aanzienlijk harder stijgen vergeleken met de andere partijen. Ook Piet Eichholz, hoogleraar vastgoedmanagement, ziet het niet als een groot probleem als de markt nog eens 5% verder daalt.

Ad. 2) De onrechtvaardigheid van de afschaffing. Check de cijfers nog eens. Zoals het CBS duidelijk laat zien om het grootste deel van het voordeel van de hypotheekrenteaftrek terecht bij bij de hoogste inkomens. Niet dat ik deze mensen het niet gun, maar het lijkt wel op een omgekeerd Robin Hood mechanisme.

Ad. 3) De voorstellen van de meeste partijen die de aftrek willen verminderen beginnen aan de bovenkant met het aftoppen van de aftrek. In eerste instantie merken Henk en Ingrid er niets van. Pas over een paar jaar beginnen de gewone mensen er ook iets van te merken.

Ad. 4) Het klopt dat in Zweden de hypotheekrente aftrek ook is afgeschaft. Maar daar is het in één klap gebeurd. Volgens mij is stelt geen enkele van de Nederlandse politieke partijen dat voor.

Ad. 5) Bij jullie is de hypotheekrenteaftrek helemaal niet veilig! Wie was er betrokken bij de ingrepen in de aftrek de afgelopen decennia? Juist de VVD.

Ad. 6) Dat de aftrek nodig is voor het bevorderen van het eigenwoningbezit is klinkklare nonsens. Nederland is zo ongeveer het enige land in Europa waar je de hypotheekrente kunt aftrekken van de belasting. Maar tevens is het percentage eigenwoningbezit in Nederland één van de lagere in Europa. Het is zelfs nog veel sterker. Door de hypotheekrenteaftrek is de huizenprijs behoorlijk opgedreven. Het gevolg hiervan is dat het voor starters lastig wordt om een huis te bemachtigen. niet echt bevorderlijk voor het stimuleren van het eigen woningbezit lijkt me.

Heel veel economen roepen dat een hervorming van het woningmarktbeleid noodzakelijk is. Ik ben het daar helemaal mee eens en ik heb ook een paar simpele voorstellen voor je:

Inkomensafhankelijke huur voor sociale woningen. Hiermee ga je het zogenaamde scheefwonen tegen omdat het minder aantrekkelijk wordt om tegen een lage huur in een sociale huurwoning te blijven wonen voor mensen met een hoger inkomen. Omdat de mensen die meer verdienen meer betalen, kun je de huren voor de laagste inkomens verlagen. Het gevolg hiervan is weer dat de huursubsidie kan worden verminderd. Combineer deze maatregel met een verbod voor woningcorporaties om in geldverslindende commerciële projecten te investeren en een verplichting voor de corporaties om hun vermogen te gebruiken waarvoor ze waren opgericht (precies: sociale woningbouw) en de huursubsidie kan waarschijnlijk helemaal worden afgeschaft. Het gevolg van deze maatregel is dat er van scheefwonen geen sprake meer is. Huurders betalen immers naar draagkracht. Bijkomend voordeel is dat er geen uitvoeringskosten meer zijn voor de huursubsidie. Scheelt uiteindelijk ook weer in het aantal benodigde ambtenaren.

Afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. Ineens afschaffen is niet verstandig, zie ook het voorbeeld van Zweden. Een hele simpele maatregel is bijvoorbeeld in 25 jaar. Elk jaar mag je 4% minder aftrekken. Een andere mogelijkheid is het aftrekpercentage (nu 52% in toptarief) elk jaar te verlagen (zoals o.a. door de PvdA is voorgesteld). Het verminderen (en uiteindelijk afschaffen) van de hypotheekrenteaftrek zorgt voor een verminderde prijsopdrijvende werking van deze aftrek. Op korte termijn zal dit tot een daling van de huizenprijzen leiden en op de middellange termijn een mindere stijging van de huizenprijzen. Dit maakt de betaalbaarheid van woningen weer beter en is dus een stimulans voor het eigenwoningbezit. Deze daling van de huizenprijzen zal echter gedempt worden door de vorige maatregel die de ‘scheefwoners’ prikkelt om een huis te kopen. En meer vraag naar koopwoningen leidt tot een hogere prijs.

Verminderen overdrachtsbelasting. Met de opbrengsten van de voorgaande maatregelen kan voor een gedeelte gebruikt worden om de overdrachtsbelasting te verminderen. Een lagere overdrachtsbelasting heeft als gevolg dat de kans groter is dat verkopers minder snel een verlies lijden op de verkoop van hun huis. En dus wordt de doorstroming op de huizenmarkt bevorderd.

Al met al lijkt het me belangrijk om naar de gehele woningmarkt te kijken en niet naar slechts een beperkt gedeelte zoals de VVD doet.

Het model van Harold Hotelling komt oorspronkelijk uit de economie en is door Anthony Downs toegepast op de politiek en beschrijft concurrentie in ruimtelijke zin. Klinkt abstract dus enige uitleg is wel op z’n plaats. Ik zal dit doen aan de hand van een strand met twee ijsverkopers (het klassieke voorbeeld). Hierbij ga ik er vanuit dat ze beide hetzelfde ijs verkopen is en dat ze dezelfde prijzen hanteren.

De eerste illustratie stelt het strand voor met daarop de plaats waar de ijsverkopers staan. In deze situatie is ijsverkoper A er (in grote mate) zeker van dat de mensen die links van hem op het strand zitten naar hem toe zullen komen voor een ijsje. Hetzelfde is van toepassing voor ijsverkoper B, maar dan voor de mensen die rechts van hem zitten. De mensen tussen hen in kunnen kiezen voor zowel verkoper A als voor verkoper B. Bij een gelijke verdeling van de mensen over het strand is dit een redelijk optimale situatie omdat de loopafstand voor iedereen wordt geminimaliseerd.

Het is echter geen stabiele situatie. Beide verkopers streven naar een zo zekere en zo groot mogelijke inkomstenbron. Verkoper A wordt geprikkeld om z’n verkooppunt te verplaatsen naar links van verkoper B. Daardoor pakt hij driekwart van de ijsmarkt op dit strand. Voor verkoper B geldt het omgekeerde. Het gevolg is dat ze beide naar het middenpunt van het strand opschuiven totdat uiteindelijk onderstaand situatie ontstaat:

Zoals gezegd is dit model ook van toepassing op de politiek. In plaats van het strand komen nu politieke thema’s en in plaats van de ijsverkopers komen de politieke partijen. De standpunten van Geert Wilders en zijn PVV over immigratie en de islam en de reactie daarop in de afgelopen jaren door de andere politieke partijen is een mooie illustratie van dit fenomeen. Het bleek dat de standpunten van Geert Wilders een grote groep kiezers aanspraken. Als reactie daarop zijn de andere grote partijen met hun standpunt de afgelopen jaren opgeschoven richting het standpunt van de PVV.

Vaak is er al een vergelijking getrokken met Hans Janmaat en zijn Centrum Democraten. Hoewel de standpunten van de PVV gelijkenissen vertonen met die van Janmaat, weet de PVV wel een grote groep kiezers achter zich te krijgen. Maar meer daarover in een volgend bericht.

Bron:

Thayer Watkins: The Hoteling-Downs Model of Spatial/Political Competition