Jaap Walhout

Gisteren presenteerde de minister van onderwijs, Marja van Bijsterveldt,  het Actieplan Beter Presteren. Zij vraagt daarin advies van de Onderwijsraad, maar doet dat wel op zo’n manier dat ze de richting van het advies wel heel erg stuurt. Terecht is er ook behoorlijk wat kritiek. Wilfred Rubens gaat in op de vragen die onderwijsbeleidsmakers niet stellen maar wel zouden moeten stellen. Dit geeft weer aan dat weinig deelnemers aan het ‘Haagse circus’ beschikken over de competentie van kritisch nadenken. In aansluiting daarop maakt Harter Wassink een mooie vergelijking met de beroepseer van Limburgse vlaaienbakkers en de kwaliteit van het onderwijs.

Het beeld wat uit de plannen naar voren komt is dat er nog meer gestuurd gaat worden op output. Zal dat het onderwijs beter maken? Volgens mij niet. Daarvoor heb ik de afgelopen jaren teveel uitwassen gezien van dit mechanisme:

• Leraren die zich richten op het behalen van goede cijfers van de leerlingen bij het examen.
• Soepel nakijken bij de schoolexamens om zodoende een hoger gemiddelde te halen.
• ‘Rendementsweken’ bij een niet nader te noemen hogeschool.
• Docenten die dringend wordt verzocht de normering aan te passen of wat soepeler na te kijken.
• Alternatieve afstudeerroute bij INHolland.
• Calculerend gedrag van leerlingen. “Een zes is toch voldoende?”
• Etc.

Allen uitwassen van het sturen op output. Twee aspecten komen hier mijns inziens duidelijk naar voren. Ten is eerste straalt dit beleidsvoornemen georganiseerd wantrouwen uit. Met de verschillende toetsmomenten wil men scholen dwingen te komen tot betere scores. Ten tweede spreekt uit deze maatregelen het ongebreidelde geloof dat “hoe meer men meet, hoe meer men weet“. Dat dit niet altijd opgaat, heb ik al vaker betoogd.

Maar wat is nu eigenlijk de essentie van goed onderwijs? Daarvoor is het belangrijk om naar de leerdoelen te kijken. Daarvoor onderscheid ik twee soorten leerdoelen: (1) leren voor wisselwaarde en (2) leren voor gebruikswaarde. Het leren voor wisselwaarde is korte termijn gericht. Hierbij is het leren vooral gericht op het halen van een toets of examen. Een zesje is toch ook een voldoende. Het is net een hordenloopwedstrijd om het speelveld (het echte leven) in te mogen. Kennis wordt dus ingewisseld voor een cijfer. Het leren voor gebruikswaarde is daarentegen op de lange termijn gericht. Het leren is hierbij vooral gericht op welke wijze de kennis en vaardigheden (ook al zo’n onderbelicht onderwerp) in de toekomst een rol kunnen spelen. Kennis wordt vergaard en gebruikt om vooruit te komen en te slagen in het leven. Dit dient in de breedste zin van het woord te worden opgevat en niet alleen uitgedrukt in toekomstig salaris.

Nu weer even terug naar wat Bijsterveldt eigenlijk wil: de Nederlandse kenniseconomie moet bij de mondiale top horen. Waar moet het Nederlanse onderwijs zich op richten om dit te bereiken? Leren voor wisselwaarde of gebruikswaarde? Mijns inziens duidelijk het laatste. Het gaat er namelijk om dat de opgedane kennis en vaardigheden daadwerkelijk worden gebruikt. Dat betekent dan ook meer aandacht voor de input en het proces in het onderwijs en minder aandacht voor outputeisen. Als zowel input als proces goed zijn, dan komt het met de output ook wel in orde.

Eén van de belangrijkste sleutels naar succes voor bedrijven is om producten en diensten aan te bieden die een toegevoegde waarde hebben voor (potentiële) klanten. Hiervoor is inzicht in wensen, behoeften en gebruikspatronen een belangrijk aspect. Stel dat je klanten jouw product/dienst toch anders gebruiken dan je dacht. Wat doe je dan? Straf je je klanten? Volgens Vodafone en KPN is dat wel nodig.

Wat is het geval? Het blijkt dat internetabonnementen voor mobiele telefoons massaal worden ‘misbruikt’ om goedkoop te surfen met een laptop. Dit kan door de telefoon via een kabeltje aan te sluiten op de laptop. En dat is verboden in de algemene voorwaarden klagen de mobiele providers. Ze hebben daar namelijk een ander (veel duurder) abonnement voor. En dus gaan ze de klanten straffen door duurdere abonnementen in te voeren en dataverkeer ‘af te knijpen’.

Kan het ook anders? Ja natuurlijk. Een paar adviezen aan de mobiele providers:

1. Communiceer positief. Dus niet: Klanten misbruiken … etc. Maar wel: Klanten blijken onze diensten anders te gebruiken en daarom passen we de abonnement aan om beter aan te sluiten bij de behoeften van de klanten.
2. Integreer de verschillende abonnementen voor mobiel internet in één lijn.
3. Bied verschillen abonnementen aan voor internet op een mobiele telefoon. Eén of twee abonnementen met een datalimiet en één met onbeperkt gebruik.
4. Schrap het verbod op het gebruik van de mobiele telefoon als modem.

Het is niet zo moeilijk. En als je dit als bedrijf goed aanpakt, dan kun je er ook nog een concurrentievoordeel mee behalen.