Het beeld wat uit de plannen naar voren komt is dat er nog meer gestuurd gaat worden op output. Zal dat het onderwijs beter maken? Volgens mij niet. Daarvoor heb ik de afgelopen jaren teveel uitwassen gezien van dit mechanisme:

• Leraren die zich richten op het behalen van goede cijfers van de leerlingen bij het examen.
• Soepel nakijken bij de schoolexamens om zodoende een hoger gemiddelde te halen.
• ‘Rendementsweken’ bij een niet nader te noemen hogeschool.
• Docenten die dringend wordt verzocht de normering aan te passen of wat soepeler na te kijken.
• Alternatieve afstudeerroute bij INHolland.
• Calculerend gedrag van leerlingen. “Een zes is toch voldoende?”
• Etc.

Allen uitwassen van het sturen op output. Twee aspecten komen hier mijns inziens duidelijk naar voren. Ten is eerste straalt dit beleidsvoornemen georganiseerd wantrouwen uit. Met de verschillende toetsmomenten wil men scholen dwingen te komen tot betere scores. Ten tweede spreekt uit deze maatregelen het ongebreidelde geloof dat “hoe meer men meet, hoe meer men weet“. Dat dit niet altijd opgaat, heb ik al vaker betoogd.

Maar wat is nu eigenlijk de essentie van goed onderwijs? Daarvoor is het belangrijk om naar de leerdoelen te kijken. Daarvoor onderscheid ik twee soorten leerdoelen: (1) leren voor wisselwaarde en (2) leren voor gebruikswaarde. Het leren voor wisselwaarde is korte termijn gericht. Hierbij is het leren vooral gericht op het halen van een toets of examen. Een zesje is toch ook een voldoende. Het is net een hordenloopwedstrijd om het speelveld (het echte leven) in te mogen. Kennis wordt dus ingewisseld voor een cijfer. Het leren voor gebruikswaarde is daarentegen op de lange termijn gericht. Het leren is hierbij vooral gericht op welke wijze de kennis en vaardigheden (ook al zo’n onderbelicht onderwerp) in de toekomst een rol kunnen spelen. Kennis wordt vergaard en gebruikt om vooruit te komen en te slagen in het leven. Dit dient in de breedste zin van het woord te worden opgevat en niet alleen uitgedrukt in toekomstig salaris.

Nu weer even terug naar wat Bijsterveldt eigenlijk wil: de Nederlandse kenniseconomie moet bij de mondiale top horen. Waar moet het Nederlanse onderwijs zich op richten om dit te bereiken? Leren voor wisselwaarde of gebruikswaarde? Mijns inziens duidelijk het laatste. Het gaat er namelijk om dat de opgedane kennis en vaardigheden daadwerkelijk worden gebruikt. Dat betekent dan ook meer aandacht voor de input en het proces in het onderwijs en minder aandacht voor outputeisen. Als zowel input als proces goed zijn, dan komt het met de output ook wel in orde.

Wat leren we hieruit?

• Journalisten zijn net mensen, ze maken ook fouten.
• Haastige spoed is zelden goed. In de druk om met een knallende kop te komen werd de zorgvuldigheid over het hoofd gezien.
• Neem niet zomaar aan wat anderen zeggen. Zoals Trouw deed.
• Misschien hebben journalisten wat bijscholing nodig over goed onderzoek doen. Het is niet de eerste keer dat dergelijk discutabele conclusies tegenkom.

Al met is goed onderzoek doen gewoon niet makkelijk. Laat staan op een verantwoorde wijze met behulp van statistiek de goede conclusies trekken. Er is niet voor niets het gezegde: Je hebt leugen, grote leugen en statistieken.

• Een driepuntsschaal is wel erg mager. Dit laat weinig ruimte voor nuance.
• De bewoording van de schaal is niet geweldig. Hoe kan iets nu “een beetje waar” zijn? Een kind liegt of liegt niet en niet een beetje. Volgens mij liegt trouwens elk kind wel eens.
• Mijns inziens zit er wel enige suggestiviteit in de stellingen. De stellingen zijn in ieder geval niet altijd even neutraal geformuleerd. Op basis van deze vragenlijst zouden wel eens heel veel kinderen een risicofactor kunnen zijn.
• Een van nature bezorgde ouder zal deze lijst heel anders invullen dan minder bezorgde ouders. Het gevolg is dat je onterecht als risicogezin te boek staat.

En op basis van zo’n lijst gaat de schoolarts tegenwoordig te werk. En dat zonder met de ouders te hebben gesproken. Het komt op mij in ieder geval behoorlijk houtje-touwtje over.

Wat als ik deze vragen eens voor mezelf in zou vullen? Op sommige kan ik geen antwoord geven omdat ik ze niet kan beoordelen. Maar wat ik wel weet is dat ik makkelijk was afgeleid, wel eens een koekje pikte, wel eens een leugentje om eigen bestwil deed, zenuwachtig was in nieuwe situaties en ook nogal verlegen was. En om nu te zeggen dat ik zo slecht terecht ben gekomen….

Het is voor mij ook een bewijs dat de overheid steeds meer controle wil over ons leven en daardoor een grotere inbreuk doet op de privacy van burgers. Een ander bericht in dat kader gaat over de student Aaron Boudewijn die wil voorkomen dat zijn vingerafdrukken worden opgeslagen in een grote overheidsdatabase. Ik kan me zijn actie goed voorstellen. Zeker omdat de Nederlands overheid in dit dossier weer roomser dan de paus wil zijn.